Grenswaarden voor vitamines en mineralen in voedingssupplementen

Er zijn verschillende aanduidingen voor hoeveelheden van vitamines en mineralen, bv. op voedingssupplementen of in de literatuur. Hieronder enkele aanduidingen om daar duidelijkheid in te brengen.
Hier een tabel voor het snelle overzicht, maar eerst de uitleg bij de kolomkoppen.

NRV
NRV is de afkorting voor Nutriëntreferentiewaarde, meer precies: "Nutritional Reference Values" of "referentiewaarden voor de nutriënteninname". Deze waarde is weliswaar duidelijk gebaseerd op de aanbevelingen voor nutriënteninname die Europese instituten zoals de DGE geven, maar het is nadrukkelijk — zoals de wetgever ook stelt — geen aanbeveling, maar slechts een referentiewaarde zonder enige wetenschappelijke waardering.
In die zin is het ook onjuist of getuigt het van gebrek aan vakkennis als aanbieders van voedingssupplementen in hun aanbiedingen de NRV-waarde, die op de etiketten moet worden vermeld, vertalen met "Aanbevelingen voor de dagelijkse inname". Helaas is deze waarde vaak werkelijk slechts een waarde zonder veel zin, omdat hij lange tijd geleden, d.w.z. in 2011, is vastgesteld en sindsdien niet meer is herzien. Omdat de wetenschap zich voortdurend ontwikkelt, zijn sommige cijfers daar al behoorlijk verouderd. Zo is bijvoorbeeld bij vitamine D tegenwoordig duidelijk dat de destijds geldende aanbeveling veel te laag was. Tegenwoordig wordt aanbevolen dagelijks 20 µg vitamine D op te nemen, in 2011 dacht men nog dat 5 µg volstond. Een voedingssupplement met 20 µg vitamine D moet dus nu op het etiket de aanduiding "400 % NRV" dragen, de leek denkt dat dat volkomen overdosis is, maar feitelijk bevat het precies de absoluut benodigde hoeveelheid per dag.

DACH:
DACH staat voor Duitsland (D) Oostenrijk (A) Zwitserland (CH).
Vroeger was voor de aanbevelingen voor de nutriënteninname de Deutsche Gesellschaft für Ernährung (DGE) verantwoordelijk. Elk Duitstalig land heeft op dat gebied zijn eigen keuzes gemaakt. Op een gegeven moment, enkele jaren geleden, realiseerde men zich dat dat zinloos was en werden de aanbevelingen samengevoegd. Sindsdien besluiten Duitsland, Oostenrijk en Zwitserland gezamenlijk wat zij hun burgers en medisch personeel aanbevelen; dat wordt aangeduid als DACH-aanbevelingen. Belangrijk om te weten is dat de DACH-aanbevelingen uitsluitend gericht zijn op gezonde personen. Voor mensen zoals chronisch zieken hebben ze geen relevantie; zij hebben vaak totaal andere behoeften.

Bovengrens:
De zogeheten UL is een waarde die betrekking heeft op de onschadelijke langdurige dagelijkse inname over maanden of jaren voor gezonde personen. Als een therapeut zijn patiënt voor een korte periode een veel hogere hoeveelheid voorschrijft, dan heeft dat zeker zijn reden, temeer daar dat dan een dosis voor zieken en niet voor gezonden is, die ook slechts over een afzienbare periode wordt genomen. Maar op lange termijn en zonder bijzondere reden mag die Bovengrens niet worden overschreden.
De door de EFSA (European Food Safety Authority) gepubliceerde waarden voor de “Tolerable Upper Limit” (UL) zijn het meest geschikt als richtsnoer hoeveel van mineralen en vitamines men dagelijks kan innemen zonder het lichaam te schaden. Als basiswerk geldt eigenlijk "TOLERABLE UPPER INTAKE LEVELS FOR VITAMINS AND MINERALS" uit 2006, maar omdat dat bijna 500 pagina's beslaat en al bijna 20 jaar oud is, vinden wij het volgende document van juni 2024 met 8 pagina's veel geschikter: Overview on Tolerable Upper Intake Levels as derived by the Scientific Committee on Food (SCF) and the EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies (NDA)

Maximale hoeveelheden Zwitserland per dag

Wat Bovengrenzen of voedingsaanbevelingen betreft, wijkt Zwitserland met zijn "Verordnung des EDI über Nahrungsergänzungsmittel" sinds 2020 sterk af van de rest van de EU.
Veel daarvan is voor voedingswetenschappers niet altijd logisch. Bijv. waarom Zwitserse burgers nog maar 5,3 mg zink per dagdosis mogen opnemen, terwijl het in de rest van de EU veel hoger is, wat bij een Upper Limit van 25 mg ook niet echt problematisch lijkt.
Maar ongeacht wat men van de VNem vindt of niet, wij moeten ons als onlinewinkel daar in elk geval aan houden. Dat betekent dat we geen voedingssupplementen naar Zwitserland mogen verzenden die ook maar één stof bevatten die de vereiste maximumhoeveelheden overschrijdt.

geen opgave:
Sommige kolommen bevatten de aanduiding geen opgave of geen gegevens. Dat kan komen doordat een stof volkomen ongevaarlijk is of zelfs in zeer grote hoeveelheden kan worden geconsumeerd. Het kan echter ook komen doordat er simpelweg geen wetenschappelijke gegevens beschikbaar zijn. Dat is in de wettelijke regelingen niet altijd duidelijk omschreven.
Wij raden daarom aan in dat geval te kijken naar aanwezige waarden. Als bijv. bij de Europese Upper Limit alleen "geen opgave" staat, kan men zich oriënteren aan de Zwitserse waarden of andersom.

De volgende afbeelding van het Zwitserse Federaal Bureau voor Voedselveiligheid illustreert visueel hoe aanbevelingen en Bovengrenzen ingedeeld kunnen worden:

Upper Limit und Ernährungsbedarf

Korte uitleg daarbij:

BA = het gebied van normale voeding. Deze is vaak eerder ongezond (rode gebied); een klein deel van de mensen, volgens deze grafiek ca. 20 %, slaagt erin zich gezond te voeden
R = het gebied waarin voedingssupplementen zinvol en gezond kunnen zijn.
Over UL: Alleen een kortdurende overschrijding is eventueel tijdelijk verantwoord, bv. om duidelijke tekorten aan te vullen. Op lange termijn zou dit gebied echter niet overschreden moeten worden.

Tabeloverzicht van grenswaarden voor vitamines en mineralen in voedingssupplementen

Vitamine	NRV¹	DACH (m/v 25-51 jaar)²	Bovengrens³	Maximale hoeveelheden Zwitserland per dag volgens VNem Stand 1.2.2024
Vitamine A	800 µg RE^5,6	1000 µg / 800 µg	3000 µg	1360 µg (in de vorm van bèta-caroteen max. 8,2 mg)⁸
Vitamine D	5 µg	20 µg	100 µg	70 µg
Vitamine E	12 mg α-TE⁵	14 mg / 12 mg	300 mg	205 mg
Vitamine K	75 µg	70 µg / 60 µg	geen opgave	225 µg
Vitamine C	80 mg	100 mg	geen opgave	750 mg
Thiamine	1,1 mg	1,2 mg / 1 mg	geen opgave	vrij / geen maximumhoeveelheid
Riboflavine	1,4 mg	1,4 mg / 1,2 mg	geen opgave	vrij / geen maximumhoeveelheid
Niacine⁷	16 mg NE⁵	16 mg / 13 mg	900 mg (max. 10 mg nicotinezuur)	600 mg, daarvan maximaal 10 mg als nicotinezuur en inositolhexanicotinaat (som)
Vitamine B6	1,4 mg	1,5 mg / 1,2 mg	12 mg	15 mg
Folaat	200 µg	400 µg	1000 µg	750 µg
Vitamine B12	2,5 µg	3 µg	geen opgave	vrij / geen maximumhoeveelheid
Biotine	50 µg	30 µg / 60 µg	geen opgave	vrij / geen maximumhoeveelheid
Pantotheenzuur	6 mg	6 mg	veilig	vrij / geen maximumhoeveelheid

Mineral	NRV¹	DACH (m/v 25-51 jaar)²	Bovengrens³	Maximale hoeveelheden Zwitserland per dag volgens VNem Stand 1.2.2024
Kalium	2000 mg	2000 mg	geen opgave	2250 mg
Chloor	800 mg	830 mg	geen opgave	alleen als begeleiding
Calcium	800 mg	1000 mg	2500 mg	750 mg
Fosfor	700 mg	700 mg	geen opgave	alleen als begeleiding
Magnesium	375 mg	350 mg / 300 mg	250 mg⁹	375 mg
IJzer	14 mg	10 mg / 15 mg	geen opgave	21 mg
Zink	10 mg	10 mg	25 mg	5,3 mg
Koper	1 mg	1 mg / 1,5 mg	5 mg	1,6 mg
Mangaan	2 mg	2 mg / 5 mg	geen opgave	3 mg
Fluor	3,5 mg	3,8 mg / 3,1 mg	7 mg	geen opgave
Selenium	55 µg	10-70 µg	255 µg	165 µg
Chroom	40 µg	30 µg / 100 µg	geen opgave	188 mg
Molybdeen	50 µg	50 µg / 100 µg	600 µg	300 µg
Jodium	150 µg	200 µg	600 µg	200 µg

Bronnen:

¹ NRV (Nutriëntreferentiewaarde): Verordening inzake voedselinformatie LMIV (VERORDENING (EU) Nr. 1169/2011 VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD) – Referentiewaarde voor de vermelding op de verpakking / doos, niet identiek met de „dagelijkse behoefte“ volgens de DGE!

² Deutsche Gesellschaft für Ernährung, Österreichische Gesellschaft für Ernährung, Schweizerische Gesellschaft für Ernährungsforschung, Schweizerische Vereinigung für Ernährung (red.): Referenzwerte für die Nährstoffzufuhr. Bonn, 2. Auflage, 1. Ausgabe (2015) – Medisch-wetenschappelijk vastgestelde dagelijkse behoefte!

³ EFSA (European Food Safety Authority). Tolerable upper intake levels for vitamins and minerals. European Food Safety Authority, Parma, Italy. 2006. – geen opgave = geen aanduiding wegens gebrek aan wetenschappelijke grondslag; veilig = geen aanduiding omdat het zelfs in grote hoeveelheden niet toxisch is – Wetenschappelijk onderbouwde waarde, dient te worden nageleefd, mogelijk basis voor latere wettelijke EU-brede maximumbeperkingen!

⁵ Eenvormige aanduiding volgens VERORDENING (EG) Nr. 1170/2009 VAN DE COMMISSIE van 30 november 2009. De aanduiding van het vitamine E-gehalte (α-TE = Total alpha-tocopherol equivalents) heeft betrekking op de werkzaamheid van de verschillende vormen van vitamine E. 1 mg aTE komt overeen met: 1 mg alpha-tocoferol, 2 mg beta-tocoferol, 4 mg gamma-tocoferol, 100 mg delta-tocoferol, 3,3 mg alpha-tocotrieenol, 6,6 mg beta-tocotrieenol, 13,2 mg gamma-tocotrieenol

⁶ Sommige carotenoïden worden in het lichaam omgezet naar vitamine A en moeten in de tabel worden aangegeven, omgerekend in RE = retinolequivalent. 6 mg bèta-caroteen resp. 12 mg andere carotenoïden (lycopeen, luteïne, zeaxanthine) komen overeen met 1 mg vitamine A. Wat betreft een toxische verhoging van de vit-A-inname speelt bèta-caroteen geen rol, een hoge inname brengt echter andere gezondheidsrisico's met zich mee. Daarom moeten NEM met >= 2 mg bèta-caroteen de waarschuwing dragen: Bèta-caroteen zou door zware rokers (>20 sigaretten/dag) niet over een langere periode moeten worden ingenomen (Bron).

⁷ Nicotinezuur + nicotinamide zijn toxicologisch verschillend, daarom UL nicotinezuur 10 mg, UL nicotinamide 900 mg. BfR raadt aan alleen nicotinamide te gebruiken!

⁸ Vitamine A kan gemakkelijk overdosis veroorzaken. Daarom zijn in Duitsland weinig zuivere vitamine-A-preparaten te vinden; meestal wordt bèta-caroteen toegevoegd, waaruit het lichaam vitamine A kan vormen zonder gevaar voor een overdosis. Dat is waarschijnlijk ook de reden waarom Zwitserland überhaupt geen zuivere vitamine A in voedingssupplementen toestaat!

⁹ Een Bovengrens die lager is dan de dagelijkse behoefte klinkt in eerste instantie onlogisch. Daarbij moet men echter weten dat deze limiet van 250 mg per dag alleen betrekking heeft op wat men dagelijks via voedingssupplementen zou moeten innemen. Daarboven kunnen problemen zoals diarree optreden. Dat is althans de mening van BfR en EFSA. Er is dus geen verbod wegens ernstige gezondheidsrisico's, temeer daar twijfelachtig is of men individueel echt zo reageert; dat kan per persoon verschillen. Daarom zijn de Zwitsers ook ontspannener met een maximumhoeveelheid van 375 mg. Uiteindelijk zou iedereen dat zelf moeten uitproberen; diarree is voor korte tijd geen gevaarlijke bijwerking.

Vitaminen + mineralen: Toegestane stoffen

Toegestane stoffen in de EU + EER volgens VERORDENING (EG) Nr. 1170/2009 VAN DE COMMISSIE van 30 november 2009

De vitamines A tot E zijn beslist geen uniforme stoffen. Zo bestaan er bijv. voor vitamine B12 minstens 4 stoffen die in het lichaam op dezelfde wijze werken, deels in elkaar omgezet kunnen worden en daarom allemaal als “B12” kunnen worden aangeduid.
Mineralen kunnen niet in zuivere vorm worden opgenomen. De meeste mensen weten bijv. uit de scheikundeles wat er zou gebeuren als men puur kalium innam of in contact met water bracht. Zie hier: https://www.youtube.com/watch?v=i8DiLjGc3pA, men moet dus niet proberen zijn kaliumbehoefte met puur kalium te dekken! Daarom moeten mineralen of sporenelementen altijd in de vorm van chemische verbindingen worden ingenomen die voor het lichaam onschadelijk zijn en waarvan het lichaam via vertering of omzetting de stof kan vrijmaken.
Er is daarom een zeer grote keuze aan chemische verbindingen die fabrikanten van voedingssupplementen en geneesmiddelen kunnen gebruiken om hun producten met vitamines en mineralen te verrijken.

Sommige daarvan worden beter opgenomen, sommige slechter. Sommige zijn in de EU toegestaan, andere kunnen alleen uit het buitenland worden betrokken omdat ze hier niet zijn goedgekeurd, meestal om veiligheidsredenen.

>Vroeger waren in Duitsland veel zeer goede verbindingen niet toegestaan; de nieuwe EU-verordening nr. 1170/2009 heeft hier wezenlijke verbeteringen gebracht. Belangrijke stoffen met zeer hoge waarde, zoals methylcobalamine of ijzerbisglycinaat, waren tot dan verboden, nu zijn ze toegestaan, tot groot voordeel van de consument.

In onze webwinkel vindt u alleen geselecteerde producten die stoffen van de hoogste beschikbaarheid bevatten. Dat onderscheidt ons aanbod van de gebruikelijke supermarkt-, drogisterij- en apotheekproducten.
Hieronder een actuele lijst van alle in de EU toegestane stoffen voor verrijking met vitamines en mineralen:

Vitamines	Toegestane verbindingen	Mineralen	Toegestane verbindingen
Vitamine A	Retinol, Retinylacetaat, Retinylpalmitaat, Beta-Caroteen	Kalium	Kaliumbicarbonaat, Kaliumcarbonaat, Kaliumchloride, Kaliumcitraat, Kaliumgluconaat, Kaliumglycerofosfaat, Kaliumlactaat, Kaliumhydroxide, Kalium-L-pidolaat, Kaliummalaat, Kaliumzouten van orthofosforzuur
Vitamine D	Cholecalciferol, Ergocalciferol	Calcium	Calciumacetaat, Calcium-L-ascorbaat, Calciumbisglycinaat, Calciumcarbonaat, Calciumchloride, Calciumcitraatmalaat, Calciumsalzen van citroenzuur, Calciumgluconaat, Calciumglycerofosfaat, Calciumlactaat, Calciumpyruvaat, Calciumsalzen van orthofosforzuur, Calciumsuccinaat, Calciumhydroxide, Calcium-L-lysinaat, Calciummalaat, Calciumoxide, Calcium-L-pidolaat, Calcium-L-threonaat, Calciumsulfaat
Vitamine E	D-alpha-Tocopherol, DL-alpha-Tocopherol, D-alpha-Tocopherylacetaat, DL-alpha-Tocopherylacetaat, D-alpha-Tocopherylsäuresuccinat, Gemengde tocopherolen, Tocotrieenol-tocoferol	Magnesium	Magnesiumacetaat, Magnesiumascorbaat, Magnesiumbisglycinaat, Magnesiumcarbonaat, Magnesiumchloride, Magnesiumzouten van citroenzuur, Magnesiumgluconaat, Magnesiumglycerofosfaat, Magnesiumzouten van orthofosforzuur, Magnesiumlactaat, Magnesium-L-lysinaat, Magnesiumhydroxide, Magnesium malaat, Magnesiumoxide, Magnesium-L-pidolaat, Magnesiumkaliumcitraat, Magnesiumpyruvaat, Magnesiumsuccinaat, Magnesiumsulfaat, Magnesiumtauraat, Magnesiumacetyltauraat
Vitamine K	Phylloquinon (phytomenadion), Menachinon	Ijzer	Eisencarbonat, Eisencitraat, Eisenammoniumcitraat, Eisengluconaat, Eisenfumaraat, Eisennatriumdifosfaat, Eisenlactaat, Eisensulfat, Eisendiphosphat (eisenpyrofosfaat), Eisensaccharat, elementair ijzer (elektrolytisch, carbonyl- of waterstofgereduceerd), Eisenbisglycinaat, Eisen-L-pidolaat, Eisen(II)-fosfaat, Eisen(II)-tauraat
Vitamine C	L-ascorbinezuur, Natrium-L-ascorbaat, Calcium-L-ascorbaat, Kalium-L-ascorbaat, L-ascorbyl-6-palmitaat, Magnesium-L-ascorbaat, Zink-L-ascorbaat	Zink	Zinkacetaat, Zink-L-ascorbaat, Zink-L-aspartaat, Zinkbisglycinaat, Zinkchloride, Zinkcitraat, Zinkgluconaat, Zinklactaat, Zink-L-lysinaat, Zinkmalaat, Zink-mono-L-methioninesulfaat, Zinkoxide, Zinkcarbonaat, Zink-L-pidolaat, Zinkpicolinaat, Zinksulfaat
Thiamine	Thiaminehydrochloride, Thiaminmononitraat, Thiaminmonofosfatchloride, Thiaminpyrofosfatchloride	Koper	Kopercarbonaat, Kopercitraat, Kopergluconaat, Kopersulfaat, Koper-L-aspartaat, Kopperbisglycinaat, Kopper-lysinecomplex, Koper(II)-oxide
Riboflavine	Riboflavine, Riboflavine-5′-fosfaat, Natrium	Mangaan	Mangaanascorbaat, Magnesium-L-aspartaat, Mangaan-bisglycinaat, Mangaan carbonaat, Mangaanchloride, Manganaatcitraat, Mangaangluconaat, Manganenglycerofosfaat, Manganpidolaat, Mangaan sulfaat
Niacine	Nicotinezuur, Nicotinamide, Inositolhexanicotinaat (inositolniacinaat)	Fluor	Calciumfluorid, Kaliumfluoride, Natriumfluoride, Natriummonofluorfosfaat
Vitamine B6	Pyridoxinehydrochloride, Pyridoxine-5′-fosfaat, Pyridoxal-5′-fosfaat	Selenium	L-Selenomethionine, Selen-gist, Selenige zuur, Natriumselenaat, Natriumhydrogenseleniet, Natriumseleniet
Folaat	Pteroylmonoglutaminezuur, Calcium-L-methylfolaat, 5MTHF-Glucosamine	Chroom	Chroom(III)-chloride, Chroom(III)-lactaattrihydraat, Chroomnitraat, Chrompicolinaat, Chroom(III)-sulfaat
Vitamine B12	Cyanocobalamine, Hydroxocobalamine, 5′-Desoxyadenosylcobalamine, Methylcobalamine	Molybdeen	Ammoniummolybdaat (Molybdeen (VI)), Natriummolybdaat (Molybdeen (VI))
Biotine	D-Biotine	Jodium	Natriumjodide, Natriumjodaat, Kaliumjodide, Kaliumjodaat
Pantotheenzuur	Calcium-D-pantothenaat, Natrium-D-pantothenaat, D-Panthenol, Pantethine	Chloor en Fosfor	mogen volgens NEM-V ook worden toegevoegd, maar in de praktijk irrelevant, omdat het geen deficiëntiestoffen zijn.
Andere toegestane stoffen	Boorzuur, Natriumboraat, cholin-gestabiliseerde orthokiezelzuur, Siliciumdioxide, Kieselzuur (in gelvorm)

Bronnen:

VERORDENING (EG) Nr. 1170/2009 VAN DE COMMISSIE van 30 november 2009 tot wijziging van Richtlijn 2002/46/EG van het Europees Parlement en de Raad en Verordening (EG) Nr. 1925/2006 van het Europees Parlement en de Raad met betrekking tot lijsten van vitamines en mineralen en hun bereidingsvormen die aan levensmiddelen mogen worden toegevoegd of bij de vervaardiging van voedingssupplementen mogen worden gebruikt. Inwerkingtreding op 10.01.2010 (20 dagen na bekendmaking in het Publicatieblad van de Europese Unie op 21.12.2009).

UITVOERINGSBESLUIT VAN DE COMMISSIE van 19 maart 2014 tot toelating van het in de handel brengen van (6S)-5-methyltetrahydrofolaat, glucosaminesalt als nieuw voedingsingrediënt overeenkomstig Verordening (EG) Nr. 258/97 van het Europees Parlement en de Raad