Aminozuren, bouwstenen van alle eiwitten

Opbouw en functie van eiwitten zijn veelzijdig

Eiwitten bevatten naast koolstof, waterstof en zuurstof ook stikstof, en sommige bevatten bovendien zwavel of fosfaat. Aminozuren hebben een uniforme basisstructuur, waarbij de zijketen variabel is en hun specifieke functies bepaalt. Aminozuren worden geclassificeerd naar verschillende eigenschappen, zoals bijvoorbeeld alifatische en glucogene aminozuren, die in glucose kunnen worden omgezet.

Eiwitten leveren energie, vooral wanneer koolhydraten opgebruikt zijn, en hebben een energiedichtheid van 17,2 kJ/g. De afbraak van eiwitten gebeurt in de dunne darm, waarbij aminozuren worden geresorbeerd om de opbouw van lichaamseigen eiwitten te ondersteunen. Verder zijn eiwitten essentieel voor het immuunsysteem (in de vorm van antilichamen), voor spieropbouw en de regulatie van het zuur-base-evenwicht.

Goede eiwitbronnen zijn onder andere eieren, melk, vlees, vis, peulvruchten en noten. Het proteïnegehalte in dierlijke voedingsmiddelen is vaak hoger, wat hun biologische waarde verhoogt. De aanbevolen dagelijkse eiwitinname voor gezonde volwassenen ligt rond 0,8 g/kg lichaamsgewicht, terwijl actieve mensen tot 2 g/kg kunnen verwerken. Er wordt onderscheid gemaakt tussen essentiële en limiterende aminozuren, waarbij eerstgenoemden via de voeding moeten worden opgenomen.

Eiwitrijke diëten hebben preventieve en therapeutische relevantie, met name bij de bestrijding van obesitas, diabetes, leververvetting en ook bij kanker. Een hoge eiwitinname kan gunstig zijn voor het behoud van spiermassa en de bloedsuikerregulatie. Bij bestaande nieraandoeningen is echter voorzichtigheid geboden, omdat een verhoogde eiwitinname de nierfunctie zou kunnen belasten.

Tekorten zijn vooral in ontwikkelingslanden een ernstig probleem, terwijl overmatige inname doorgaans geen bijwerkingen heeft, tenzij er buitensporig hoge hoeveelheden geïsoleerd eiwit worden geconsumeerd. Bij een evenwichtige voeding zijn dergelijke toxische effecten onwaarschijnlijk. Samenvattend blijkt dat een adequate inname van eiwitten en aminozuren onmisbaar is voor het behoud van talrijke lichaamsfuncties en de preventie van ondervoedingen.